تبليغاتX

ناجوهای کویری







ناجوهای کویری

اجتماعی ، فرهنگی ، ادبی

 

بيا كه داکتر شویم !!!

خیلی وقت بود که از بیکاری کوچه ها را گز می کردم . اعصابم خراب شده بود . یک دفعه گفتم که باید در خنده بازار یا ستارۀ افغان شرکت کنم تا پولدار شوم . اما بچه ماما کریم می گفت که من حتی نمی توانم یک چاربیتی چوپانی بخوانم چه رسد به اینکه بتوانم در مسابقۀ ستاره افغان آنقدر غیغ بکشم و لغتک و پوچک بزنم یا در خنده بازار دهن کج کنم تا مثلاً فکاهی بگویم . یکبار هم می خواستم که معلم شوم اما باز هم بچه ماما کریم شاکر خان شد و گفت تو خو سوات نداری . من هم گفتم معلمی که سواد نمی خواهد . اما او با نگاهی پروفسورانه گفت : مه یک راه حله دارو . گفتم : راه حل تو چیست ؟ با لبخندی معنی دار گفت : داکتر صاحب !!! از حالا تو داکتری ! با خود گفتم چندان عقل پوره ندارد بدتر از همه هذیان هم شروع شد. گفت : از فردا کمی دوا بخر و به قریه برو . به ولسوالی ها که خیلی بهتره ! گفتم : مگه دیوانه شدی . من که پیچکاری هم بلد نیستم . چطور داکتر شوم . گفت : از قدیم می فمیدو که تو دیونه یی . ولی آله بر مه ثابت شه که عقل تو پارسنگ ورمیداره . و بلافاصله گفت :و خونه خو بزغاله خو داری ؟

از تعجب شاخ بدر آوردم و گفتم بزغاله برای چی ؟ گفت : دیونه پیچکاریر یاد بگیر . گفتم : در همه ولسوالی ها کلنیک هست و آنجا داکترهای لایق و پوهنتون رفته هم هست ، مثل اینکه می خواهی مرا به کشتن بدهی ؟

باز با نگاهی ابوعلی سینا وار رو به من کرد و گفت : ببی تو که و ولسوالی رفتی بگو داکتر کلینیک انجینره ، مه شش سال داکتری کردو و مردمه  لوکس تداوی مینو . مردم هم باور مینه .

راستش نمی خواستم به ولسوالی بروم و داکتر شوم . اما بوجی آرد سه و نیم هزار افغانی آدم را داکتر چی که انجینر هم می کند . از یک دواخانه کمی دوای دل درد ، سر درد ، استفراغ و اسهال و قبضیت  گرفتم و به ولسوالی رفتم .

چند روز اول بسیار کارم خوب پیش می رفت . شکر خدا مردم قریه داکتر داکتر گفته به من اهمیت زیادی می دادند. چند دفعه داکتر کلینیک را دیده ، خود را از چشمش پت کردم. یک روز مریضی به اتاقم آمد و گفت که من اسهال شده ام . من هم بدبختانه یادم رفته بود که دوای اسهال چه نام دارد و یک دوایی را شانسکی گرفته و به او دادم و او هم پیسه را داد و رفت. چند ساعت نگذشته بود که عسکر ولسوالی به دنبالم آمد. گفتم با من چه کارداری ؟ گفت : در ولسوالی معلوم می شود. بعد از مدتی به ولسوالی رسیدیم و همان مریض را همراه داکتر کلینیک دیدم . زهره ترک شدم . مریض به من حمله ور شد و دیگران مرا نجات دادند . گفتم : چه خبر است ؟ من داکتر شما هستم . و ولسوال با پوزخندی گفت: برمنکرش لعنت . اگر داکتر نمی بودی که  دوای اسهال و قبضیت را از هم تشخیص می دادی . یک دفعه متوجه شدم که چه اشتباهی از من سر زده است.از ذکر ادامه ماجرا به دلایل امنیتی و حیثیتی معذورم .

 

+ نوشته شده در 3 May 2008ساعت 5:26 بعد از ظهر توسط داود عرفان |

دوبیتی ها

 

دوبیتی ها یا همان چهاربیتی ها در گویش محلی به عنوان نماد ادبیات عامیانه همیشه مطرح بوده اند . هرگاه سخن از ادبیات عامیانه به میان می آید ، ناخودآگاه دوبیتی ها در اذهان نمایان می گردد.

اهمیت دوبیتی ها در این است که توانسته اند  در شناسایی لهجه ها و کلمات عامیانه و روابط حاکم بر جوامع عنعنوی در کلام شیرین نظم نقش ایفا نمایند. به نظر می رسد که دوبیتی ها بیشتر از بدیهت سراهای مجهول الهویه صادر شده ، هرچند که افرادی هم توانسته اند ، درین زمینه به شهرتی دست پیدا کنند، اما در افغانستان به جز کار اندکی که سالها پیش در مورد زندگی سیه مو و جلالی و دوبیتی های عاشقانه آندو صورت گرفته ، متأسفانه چهرۀ شاخصی در ادبیات فولکلوریک افغانستان ظهور نکرده است . ضمن آنکه نباید کسی همچون اسماعیل سیاه را در ادبیات عامیانه هرات نادیده گرفت . اما سخن اصلی در این است که سرزمین بکر ادبیات عامیانه افغانستان با تلاش فرهنگیان افغان می تواند ، چهره های فراموش شدۀ فولکلور افغانی را حیاتی دوباره بخشد،همانطوری که کشور همسایه ما ایران چهره هایی چون بابا طاهر عریان ، فایز و حسینا را معرفی کرده است .

آنچه ما در این  مقاله در پی آنیم تلاش ناچیزی است که در حوزۀ ادبیات عامیانه فراه ، صورت می گیرد . نخست به ذکر تعدادی از دوبیتی های رایج در فراه می پردازیم و پس از آن به  یک چهره از این ولایت را معرفی می کنیم . قابل یادآوری است که این دوبیتی ها با لهجۀ مخصوص فراه به نگارش درآمده تا بتواند به خوبی حق مطلب را ادا نماید.

 

به دل داشتو طلا پوشت کنو مِه           نظر بر حلقۀ گوشت کنو مِه

قسم خوردو به این حین جوانی             که یک لحظه فراموشت کنو مِه

 

میان باغ باغبانی کنو مه                    ز چوب نار چوپانی کنو مه

گرفتو گوزل میش سیا را                      به پای یار قربان کنو مه

 

هوا گرمه کلاکا بر سر مه                    زبون روزه داره دلبر مه

الهی کشته کا روزی نبنده                      به افتو خوار و زاره دلبر مه

 

سر کوه  بلند تشت طلایَه                        اگر ماهی شوو بختم سیایَه

اگر ماهی شوو بختی ندارو                      کلید بخت مه پیش خدایه

 

غریبی ها مرا دلگیر دارَه                        فلک با گردنم زنجیر دارَه

فلک از گردنم زنجیر وردار                   که غربت خاک دامن گیر داره

 

معرفی یک چهره :

حاجی فقیرمحمد یکی از چهره های نام آور ادبیات عامیانه ولایت فراه، به ویژه در دو ولسوالی شیب کوه و پشت کوه قلعه کاه است .

نامبرده در حدود هفتاد سال پیش می زیسته است. او در قریۀ دوقلعه از توابع ولسوالی شیب کوه قلعه کاه تولد یافته است.

حاجی فقیرمحمد که بنام « فقیرو» مشهور است ، شغل چوپانی داشته و می گویند که شبی حضرت پیامبر(ص) را در خواب دیده و بعد از آن عارفی خداجو گشته است . وی عاشق زنی بنام « لیلا» از قریۀ « دزدباد» ولسوالی پشت کوه قلعه کا ه شده بود . حاجی فقیرو با لیلا که زنی کور بود ازدواج نکرده است و از او بنام معشوق مجازی نام می برد که در دوبیتی های او کاملاً مشهود است .

موصوف سفری هفت ساله به عربستان سعودی برای انجام مناسک حج داشته و بعد از مدت هفت سال دوباره به وطن عودت نموده است .

دوبیتی های زیبای فقیرو زینت بخش محافل شادی و شب نشینی های مردم باصفای دیار کویری قلعه کاه بوده است .

تعداد دوبیتی های او به درستی معلوم نیست . متأسفانه تا کنون کسی به جمع آوری آنها دست نزده و این اولین بار است که بخشی از دوبیتی های او معرفی می گردد. اگر چه تعداد دوبیتی های او را بیشتر از هزار دوبیتی می گویند ، اما بسیاری از  دوبیتی ها به مرور زمان فراموش گردیده است. به هر صورت نمونه های جمع آوری شدۀ شعرش نزد نگارنده موجود است که چند دوبیتی را تقدیم علاقه مندان ادبیات عامیانۀ کشور می نماییم .

 

میان کشتیو در شهر بغداد                     دل مسکین من آمد به فریاد

فقیرو گفت اگر غرق شا به دریا             هنوز یار مجازی می کنو یاد

 

کند بلبل به حق گل دعایی           که از برگ چِغَک ناید صدایی

فقیرو گفت گلم بیمار گردد          ندارد بلبلک چندان صدایی

 

گهی شورَه گهی شیرینَه لیلا        گهی آیینۀ خود بینَه لیلا

فقیرو گفت ندارم سکه و زر        مرا با چشم کم می بینَه لیلا

 

اگر لیلای من دلخسته باشد            دل من صندق سربسته باشد

فقیرو بگفت رفتو به جنت               در جنت برویم بسته باشد

 

لیلا جان برسر هر کس که داری         مکن در ماه روزه سرمه کاری

مبادا مرغ دل پرواز گیره                  به فردای قیامت شرمساری

 

شدم مجنون به کوه طور رفتم            مدینه از طفیل نور رفتم

به قربان سر آن نور چشمان              من مسکین ز راه دور رفتم

 

+ نوشته شده در 28 Apr 2008ساعت 6:40 بعد از ظهر توسط داود عرفان |

786

 

بسم الله

 

              چه سرآغاز قشنگی

 

                                       که دران روح وفاداری آدم جاری است

 

 

بسم الله چه ادب واژۀ نابی

 

                                     که دران عطر نفس های دو عالم جاری است

 

بسم الله

 

              نگه آینه در باغ خداجویان است

 

بسم الله

 

             گذر قاصدک باغچۀ ایمان است

 

...

 

من به آغاز کلامی که دران جوهر شکرانه روان است

 

                                                                     ارادت دارم

 

و چو آن چلچلۀ مست بهاری

 

                                      به سراییدن این زمزمه

 

                                                                   عادت دارم

 

روح هر شعر ترم بسم الله

 

نفس پرگهرم بسم الله

 

به شب آباد نفس سوختگان

 

نغمه های سحرم بسم الله

 

 

شب اگر ماه ندارد ، به شبی دیگر رو

 

دل اگر آه ندارد ، به تبی دیگر باش

 

ودران جاده که از عابر دلداده نبینی رد پا

 

                                                     به رهی دیگر رو

 

پی گلخانۀ بسم الله باش

 

...

 

ما دران خانه مقیمیم که دل

 

                                       هوش و گوشش

 

                                                          به نوای خوش بسم الله است

 

و دران خانه ز بوی خوش یاد

 

                                     دل دیوانۀ ما آگاه است

 

روح هر شعر ترم بسم الله

 

نغمه های سحرم بسم الله

+ نوشته شده در 27 Apr 2008ساعت 5:51 بعد از ظهر توسط داود عرفان |